تفاوت های عزت نفس، اعتماد به نفس، توکل و غرور

سلام؛ فرق اعتماد به نفس و توكل چیست؟ فرق اعتماد به نفس و غرور چيست؟ فرق‏ ‏عزت نفس‏ ‏و‏ ‏غرور‏ ‏چيست؟ با تشكر.

با سلام و سپاس از اينكه مركز ما را براي پاسخ و راهنمايي برگزيده ايد؛ دوست گرامي، براي تمايز بين اين مفاهيمي كه گفتيد ، بهتر است تعريفي از هر كدام ارائه شود.
عزت نفس : عزت نفس عبارت است از احساس ارزشمند بودن؛ اين حس از مجموعه افكار، احساسات، عواطف و تجربيات ما در طول زندگي ناشي مي شود. مي انديشيم كه فردي با هوش يا كودن هستيم؛ احساس مي كنيم كه شخصي منفور يا دوست داشتني هستيم؛ مورد قبول و اطمينان هستيم يا خير؟ خود را دوست داريم يا نداريم؟ همانطور كه ملاحظه مي كنيد، مولفه هاي عزت نفس، گسترده و پيچيده است. مجموعه اين برداشت ها و ارزيابي ها و تجاربي كه از خويش داريم باعث مي شود كه نسبت به خود احساس خوشايند ارزشمند بودن، يا بر عكس احساس ناخوشايند بي كفايتي داشته باشيم، لازم به ذكر است كه اعتماد به نفس برآيند عزت نفس بشمار مي آيد. يعني از عزت نفس ناشي مي شود.
همه افراد ، صرف نظر از سن، جنسيت، زمينه فرهنگي و جهت و نوع كاري كه در زندگي دارند ، نيازمند عزت نفس هستند. عزت نفس پايدار رابطه تنگاتنگ با خودباوري واقعي دارد. خودباوري واقعي يعني : خود را آن گونه كه هستيم باور كنيم. عزت نفس از متغيرهايي است كه بر همه سطوح زندگي اثر مي گذارد. بررسي هاي گوناگون حاكي از آن است كه چنانچه نياز به عزت نفس ارضاء نشود ، نيازهايي نظير آفريدن ، پيشرفت ، و يا درك و شناسايي استعدادهاي بالقوه محدود مي ماند. به خاطر بياوريد هنگامي كه كاري را به بهترين نحو به پايان رسانده ايد چه احساس خوشي به شما دست داده است. افرادي كه احساس خوبي نسبت به خود دارند ، معمولاً احساس خوبي نيز نسبت به زندگي خواهند داشت . آنها مي توانند با اطمينان به خود و اطرافيان ، با مشكلات و مسئوليت هاي زندگي مواجه شوند و از عهده آنها برآيند. البته تعاريف متعددي از جانب محققين در مورد عزت نفس صورت گرفته است كه جهت روشن شدن مفهوم آن بهتر است كه به برخي از آن ها اشاره نماييم :
«كوپر اسميت» عزت نفس را يك قضاوت شخصي در مورد ارزش و مقبوليت خود مي داند كه در نگرش او ظاهر مي شود .
«سيف» (۱۳۶۸) در تعريف عزت نفس چنين آورده است : نياز به احترام به خود، به عبارت ديگر عزت نفس عبارت است از نياز به كسب موفقيت و تأييد يا نياز به ايجاد تصور مثبت درباره خود و ديگران و اينكه ديگران او را فردي قابل احترام بدانند.
عزت نفس از نظر «راجرز» (۱۹۵۹) عبارت است از ارزيابي مداوم شخص نسبت به ارزشمندي خود يا قضاوت شخص نسبت به ارزشمندي وجود خود، كه اين صفت عموميت داشته و درهمه مردم وجود دارد و حالتي است ثابت و دائمي .
«ويليام جيمز» (۱۹۸۰) عزت نفس را تابع كسري از موفقيت ها بر انتظارات خود مي داند، به طوري كه هر چه موفقيت هاي شخص بيشتر از انتظاراتش باشد، عزت نفس او نيز بيشتر خواهد بود و در صورتي كه عكس آن صادق باشد، عزت نفس كمتري خواهد داشت .
«شاملو» (۱۳۶۹) معتقد است عزت نفس، ارزيابي مداوم و قضاوت شخص نسبت به ارزشمندي وجودي خود مي باشد.
ويژگي هاي اشخاصي كه عزت نفس بالا دارند اين چنين است :
-مستقل عمل مي‌كنند؛ در مورد مسائلي چون استفاده از وقت، پول، حرفه، لباس و مانند اين ها ، خود دست به تصميم گيري نهايي و انتخاب مي زنند. عزت نفس ربطي به استبداد راي و خودكامگي كه امري است منفي ندارد، افرادي كه استبداد راي دارند بدون مشورت با ديگران دست به اقدام مي زنند اما افراد عزت مند، نظر خواهي از ديگران را در سرلوحه تصميمات خود قرار مي دهند، ولی تصميم نهايي را برمبناي اصول خود اتخاذ مي‌كنند و دنباله رو ديگران نيستند
- سريع و با اطمينان عمل مي كنند.
- مسؤوليت پذير هستند؛ مسئوليت كارهاي خويش را خود بر عهده مي گيرند و فرافكني نمي‌كنند. كارهاي خود را به گرده ديگران نمي اندازند. وقتي مسئوليت كاري را پذيرفتند با تمام وجود براي به ثمر رساندن آن تلاش مي كنند.
- به پيشرفت هايشان افتخار مي كند؛ هنگامي كه از پيشرفت هايش، تعريفي به ميان مي‌آيد ، با مسرّت تصديق مي كنند و از اين بابت احساس رضايتمندي مي نمايند و از خداوند به خاطر چنين دست آوردهايي سپاسگزارند.
- به چالش هاي جديد مشتاقانه رو مي آورد؛ بدون ترس و دلهره دنبال موقعيت هاي كاري جديد مي رود. مشاغل نا آشنا، آموزش ها و فعاليت هاي جديد ، توجهش را جلب مي كند و با اطمينان و اتكاء به نيروهاي دروني ، خود را درگير آنها مي كند.
- دامنه وسيعي از هيجانات و احساسات را نشان مي دهد؛ مي تواند قهقهه بزند، بخندد ، فرياد بكشد و گريه كند. به گونه اي ناخود آگاه ، محبتش را بروز مي دهد و به طور كلي هيجانات طبيعي خود را ابراز مي‌كند، بي آنكه از بروز آنها خجالت بكشد.
- ناكامي را به خوبي تحمل مي كند؛ هنگام روبه رو شدن با ناكامي ها ، مي تواند واكنش هاي گوناگوني نظير شكيبايي، خنديدن به خود، بلند حرف زدن و ... از خود نشان دهد و قادر است از آنچه كه موجب ناكامي اش شده ، سخن بگويد.
- مي تواند خود را محاكمه كند؛ با شجاعت تمام گاهي خود را به محكمه مي كشاند و به نقايص و اشتباهات خود اقرار مي نمايد، بي آنكه احساس ضعف نمايد ؛ چرا كه مي داند اقرار به خطا اولين گام در رفع خطاست و انكار خطا نتيجه اي ندارد جز تكرار دوباره آن.
- احساس مي‌كند مي تواند ديگران را تحت تاثير قرار دهد و از نفوذي كه بر افراد خانواده و دوستان دارد ، مطمئن است و مي داند كه به خاطر شايستگي هاي باطني مي تواند ديگران را تحت تاثير قرار دهد.

اعتماد به نفس : اعتماد به نفس از نتايج عزت نفس و برآيند آن بشمار مي‌آيد، و به معني باور و قبول خود و توانايي هاي خود با در نظر گرفتن نقاط قوت و ضعف است. فردي كه اعتماد به نفس خوبي دارد مي تواند حتي نسبت به خود انتقاد كند توانمندي ها و ناتواني هاي خود را بشناسد و براي رفع نقص هاي خود تلاش كند؛ بعضا حتي مي تواند با خود هم شوخي كند و نسبت به ضعف خود بخندد.
در تعريف جامعى از اعتماد به نفس آمده است كه اعتماد به نفس يعنى خود را باور داشتن، باور به توانايى و قابليت خود در عمل كردن، اطمينان به توانايى خود در دنبال كردن فعاليت‏ها و ثابت قدم بودن، باور به توانايى خود در عبور از موانع، باور به توانايى خود برای درخواست راهنمایی از ديگران در مواقع لزوم، باور به توانايى خود در ايجاد ارتباطى معنادار و محبت‏آميز با ديگر انسان‏ها، باور به توانايى خود در يافتن عشق، تفاهم، مهر و شفقت در هر موقعيتى به خصوص در مواقع دشوار و بالاخره باور به وجود خود به عنوان اشرف مخلوقات كه روح الهى در او دميده شده است و او خليفه و جانشين خدا در روى زمين مى ‏باشد. اعتماد به نفس يعني علاوه بر اين كه انسان خودش را مثبت ارزيابي مي كند و به اين باور هم رسيده است كه توان كافي براي انجام كارهايش دارد و مي تواند از توانمندي هاي خود به خوبي در جهت نيل به اهدافش استفاده كند. به عبارت ديگر خود را باور كرده و توانمندي هاي خود را به صورت واقع بينانه ارزيابي مي‌كند و در هر شرايطي مي تواند از اين توانمندي ها به خوبي استفاده كند و هيچ گاه شكست ها موجب تغيير اين باورها نسبت به خودش نمي شود، بلكه شكست ها را به خوبي تحليل و سپس به عنوان سكوي پرش براي دستيابي به اهداف خود از آن استفاده مي كند.

غرور : احساس بزرگى است كه هماهنگ است با آنچه كه با هواى نفس موافق بوده است. عبارت است از اين كه آدمي خود را نسبت به ديگران بزرگ شمارد به جهت كمالي كه در خود مي بيند، خواه آن كمال را داشته باشد يا نداشته باشد و خواه آن صفتي را كه دارد و به آن مي بالد في الواقع هم كمال باشد يا نه. غرور به معني فريفته شدن و فريب خوردن است كه اين صفت از رذائل اخلاق و منشأ بسياري از آفات و شرارت هاست. شخص مغرور فكر مي كند نعمتي كه در اختيارش است، سبب برتري او بر ديگران است؛ در حالي كه نعمت هاي الهي زمينه ساز مسئوليت هاي بزرگتر هستند و هر كس دارايي بيشتري از نعمت هاي الهي در اختيارش قرار گرفته، بايد دل مشغول آن مسئوليت هاي عظيم تر باشد. انسان مغرور، به دليل همين نعمت ها، بر ديگران فخر فروشي مي كند، چون چيزي دارد كه ديگران آن را ندارند. غرور در مقابل تواضع است و راه درمان غرور نيز فروتني كردن در مقابل ديگران است.
منشأ غرور چند چيز مى‏ تواند باشد : جهالت؛ يعنى، اعتقاد قلبى شخص به اين كه عمل او خير و صلاح است، در حالى كه در واقع چنين نيست؛ وسوسه‏هاى شيطانى، پيروى از هواى نفس و شهوات؛ پيروى از غضب و انتقام‏جويى؛ دوستى دنيا و دنياطلبى.
ممكن است فردى مغرور باشد ولى اصلاً اعتماد به نفس نداشته باشد و براي پنهان كردن عدم اعتماد به نفس و عدم عزت نفس خود پشت غرور و پرخاشگري برآمده از آن پنهان شود و همين‏طور بر عكس . اگر فرد داراى اعتماد به نفس باشد، باید پس از ارزيابى‏ از قابليت‏هاى خود، آنها را فضل و رحمتى از جانب خدا بداند و عامل اساسى آن را به خدا نسبت دهد، در اين صورت ديگر هواى نفسى باقى نمى ‏ماند تا دچار غرور شود. بنابراين، مى‏ توان گفت، آن احساس بزرگى كه چه بسا اطمينان و آرامش در افراد مغرور ايجاد مى‏ نمايد كه يك اطمينان و آرامش غيرطبيعى و نابهنجار است، در نهايت ممكن است افراد مغرور و فريب‏خورده را به هلاكت و نابودى بكشاند. به همين خاطر، مشاهده مى‏ شود كه غرور در قرآن و روايات به شدت مورد نكوهش و سرزنش قرار گرفته است.

توكل : اگر اعتماد به نفس را به معناي خود باوري و بهره گيري از قوا و استعدادهاي خود بدانيم، توكل به معني اتكاء به قوا و استعداد خود است در طول قدرت خدا و نه در عرض آن؛ اين چنين اعتماد به نفسي چون تكيه به قدرت لايزال پروردگار دارد، سطح آن هرگز كاهش نمي‌يابد. توضيح اينكه : برخي به اشتباه اعتماد به نفس و توكل بر خداوند را معارض هم مي دانند؛ يعني مي‌گويند اگر قرار است به خدا تكيه نماييم پس تكيه به نفس چه معنايي دارد و اگر قرار است به نفس تكيه نماييم پس جايگاه تكيه بر خدا چه مي شود، و برخي بخاطر عدم آشنايي كافي با منابع و معارف اسلامي برداشت سوئي از واژه توكل دارند و به غلط فكر مي كنند كه توكل برخدا به معني اينست كه خود را بدون هيچ سعي و تلاشي به خدا بسپاريم. در حاليكه كه اعتماد به نفسي‌كه در اسلام مورد توجه است تكيه كردن بر داشته ها و استعداد هاي خود است در طول توكل بر خدا و نه در عرض آن؛ اما اگر اعتماد به نفس بدون در نظر گرفتن اتكاء به قدرت الهي در نظر گرفته شود، ناپايدار و شكننده خواهد بود و احتمال دچار شدن انسان به برخي از اختلالات روحي و رواني از جمله افسردگي و يا اضطراب هنگام بروز شكستها را افزايش مي دهد؛ و در مورد محكوميت آن برداشت ناصوابي كه توكل را به معني بي تحركي شخص تلقي مي كند همين آيه از قرآن كريم كافي است كه مي فرمايد: «و ان ليس للانسان الا ما سعي» يعني هركس به اندازه تلاش خود بهره مي برد (آيه شریفه 39 سوره مباركه نجم).
موفق باشید. باز هم با ما مکاتبه کنید.

نویسنده : غلامرضا مهرانفر

دیدگاه ها

تنظیمات نمایش دیدگاه

روش مورد نظر را برای نمایش دیدگاهها را انتخاب کنید و بر روی گزینه "ذخیره تنظیمات" کلیک کنید

عزت نفس

سلام خدا قوت
استفاده بردیم...

به خدا غرور آخرش ميره زیر خاک

به خدا غرور آخرش ميره زیر خاک بیاید با هم برادر باشیم و مهربان و متواضع!

تشکر نامه

واقعاً از نویسنده این مطلب کمال تشکر را دارم و برایش توفیق روز افزون و گشایش گنجینه های علم را آرزو مندم.

منبع

سلام.
من در حال نوشتن پایان نامه ارشد هستم. از مطلبتون خیلی استفاده کردم. فقط اگر ممکنه منبع رو کامل در سایت قرار بدید تا بتونم در پایان نامه استفاده کنم.
ممنون می شم

ارسال ديدگاه جديد

(لطفا از درج سوال در ديدگاه ها خودداري فرماييد براي طرح سوالات خود به اين آدرس مراجعه فرماييد)

  • آدرس های وب و ایمیل به صورت اتوماتیک به لینک تبدیل می شوند.
  • تگ های مجاز : <a> <br><em> <strong> <cite> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • خطوط و پاراگرافها به صورت اتوماتیک جدا سازی می شود.
  •  

 

کد امنیتی
این سوال برای آزمایش کردن شما است که آیا شما یک بیننده واقعی ( انسان ) هستید و یا یک رایانه برای ساخت اسپم .
15 + 1 =
دو عدد را جمع کنید و وارد کنید . به عنوان مثال 1+3 را باید 4 وارد کنید .